Museum Beveiliging (Ton Cremers)

Babylon Jewry Heritage Center koopt gestolen boeken van dieven

Joodse boeken uit Irak duiken op in Israël

Michel Hoebink
 

Een collectie zeldzame antieke Hebreeuwse boeken afkomstig uit Irak is opgedoken in Israël. De Irakese minister van oudheden kijkt wantrouwig naar de Amerikanen en heeft een commissie ingesteld om de zaak te onderzoeken.
 

“We hebben het materiaal van dieven gekocht”, zegt Mordechai Ben-Porat, directeur van het Babylon Jewry Heritage Center in Israël, onomwonden in een recent interview met de Israëlische krant Haaretz. Voor 25.000 dollar kocht zijn organisatie driehonderd zeldzame Hebreeuwse teksten in Bagdad, waaronder een vijftiende eeuws commentaar op het boek Job en een werk over Bijbelse profeten uit 1617. De eerste ladingen werden simpelweg opgestuurd vanuit Bagdad door een vertegenwoordiger van het Centrum. Maar toen de Amerikanen lucht kregen van de transacties verhinderden ze die. Directeur Ben-Porat voelde zich naar eigen zeggen gedwongen de rest te smokkelen.

Woedend

De Irakese regering is woedend over deze diefstal van Irakees nationaal erfgoed. Boos op Israël, maar ook op de Verenigde Staten. De Irakese minister van oudheden, Mohammed Abbas al-Oraibi, sprak onlangs tijdens een persconferentie in het Irakese Nationaal Museum zijn vermoeden uit dat het materiaal afkomstig is uit een Irakese collectie die ligt opgeslagen in Washington. Hij kondigde aan dat een Irakese task force naar Amerika zal reizen ‘om te onderzoeken of dit waar is.’

In 2003 werd in een ondergelopen kelder van de Irakese geheime dienst een groot joods archief aangetroffen. Het betrof een bonte verzameling historische boeken en documenten, in beslag genomen door de Irakese staat na de massale uittocht van joden na de stichting van de staat Israël. De collectie, zwaar beschadigd door de bombardementen en bedekt met een giftige laag schimmel, werd ingevroren en naar de VS gevlogen, waar de werken werd opgeslagen in het Nationaal Archief in Washington. De Amerikanen laten er geen twijfel over bestaan dat het materiaal aan Irak toebehoort en in veiliger tijden zal worden geretourneerd. Maar de Irakese media zijn wantrouwig en wijzen op de joodse namen van personen die het materiaal in Washington in hun beheer hebben.
 

Sleutel

De Utrechtse antropoloog René Teijgeler acht het uitgesloten dat de nu in Israël opgedoken boeken gestolen zijn uit de collectie die in Washington is opgeslagen. Teijgeler werkte na 2003 in Bagdad als adviseur van het Irakese ministerie van cultuur en was onder meer betrokken bij het terugkopen van gestolen cultuurgoed. Volgens hem is de transfer van het materiaal naar de VS heel veilig gebeurd. “Ik ken de reserve-officier die het materiaal onder haar beheer had nadat het was ingevroren. Zij heeft mij onlangs nog verzekerd dat zij als enige een sleutel bezat en dat ze elke dag gecontroleerd heeft of er niks verdwenen was.” En hij gelooft al helemaal niet dat delen van het materiaal in de VS gestolen zijn. Toch vermoedt Teijgeler dat het materiaal afkomstig is uit het archief dat in 2003 ontdekt werd. “Tussen het moment dat het archief gevonden is - vlak na de invasie in april - en het moment dat het is ingevroren was het ongeveer zes weken opgeslagen in een depot van een commerciële onderneming in de Groene Zone. Ik denk dat toen het een en ander achterover gedrukt is.”

Teijgeler wijst op het belang van het joodse erfgoed voor Irak. “De Irakese cultuur heeft niet alleen islamitische wortels, maar ook joodse en christelijke. De joodse aanwezigheid in Irak gaat terug tot bijbelse tijden.” De joodse gemeenschap in Irak telde rond 1945 nog zo’n 130.000 zielen. Maar het overgrote deel van die gemeenschap vluchtte naar Israël na de stichting van die staat in 1948. Op het moment woont nog maar een handvol joden in Irak. 

Buitenbeentje

Volgens René Teijgeler is de handelwijze van het Babylon Jewry Heritage Center op geen enkele wijze te rechtvaardigen en in strijd met internationaal humanitair recht. Het probleem is volgens hem dat Israël een buitenbeentje is met zijn wetgeving over nationaal erfgoed. “Israël heeft een heel zwakke wetgeving als het om erfgoed gaat en trekt zich weinig aan van het internationaal recht.” 

http://www.wereldomroep.nl/