Museum Beveiliging (Ton Cremers)

Kunstsector kwetsbaar voor roof en heling; Onderzoeker: ‘Honger drijft verzamelaar over grenzen’

Onderzoeker: ‘Honger drijft verzamelaar over grenzen’

Gepubliceerd: 21 november 2007 14:06 | Gewijzigd: 21 november 2007 14:10

Fluctuerende marktprijzen, illegale invoer van erfgoed, internet, Schiphol en de haven – de Nederlandse kunstsector is gevoelig voor roof. „Een register met gestolen kunst schrikt dieven en helers af.”

Door Amanda Kuyper

Aantal ongebruikelijke transacties in de kunsthandel.

AMSTERDAM, 21 nov. Waarom is er wel een centrale database voor gestolen fietsen en niet voor vermiste kunst? Sterker: belandt de vermissing van ontvreemde schilderijen rustig in de lijst van geregistreerde gestolen auto’s en audioapparatuur? Registratie is een van de belangrijkste aanbevelingen in het rapport Schone Kunsten, Preventieve doorlichting kunst- en antiekhandel.

Het rapport is gemaakt door onderzoeksbureau Intraval in opdracht van het ministerie van Justitie en werd gisteren op de kunstbeurs pAn gepresenteerd. Volgens het rapport is de kunst- en antiekhandel gevoelig voor roof door de fluctuerende marktprijzen, de illegale invoer van beschermd cultureel erfgoed, de kunstverkoop via internet en de doorvoer op Schiphol en de Rotterdamse haven.

Hoewel de kunsthandel ‘niet extreem kwetsbaar’ lijkt voor criminele handelingen hebben criminelen in Nederland wel een lage kans om gepakt te worden, aldus Schone Kunsten. De politie heeft andere prioriteiten dan kunstroof en bezit te weinig expertise. „Een eerste stap is een database voor gestolen cultuurgoed”, stelt onderzoeker en directeur Bert Bieleman van Intraval nadrukkelijk. „Een register maakt handel in gestolen objecten riskanter, het schrikt dieven en helers af.”

Van vermist geraakte en gestolen kunst en antiekobjecten bestaan diverse wereldwijde databases en registers. In Nederland wordt sinds het opheffen van de kunstcentrale en databank door het KLPD in 2001 niets meer centraal geregistreerd. Van de vorig jaar aangekondigde heroprichting is nog niets gekomen. Justitie erkent dat het nu eens tijd wordt dat het kunstregister er komt. De aanbevelingen van Intraval worden nog voor het einde van het jaar meegenomen in de beleidsreactie aan de ministers van Justitie en Cultuur. „De noodzaak is nu voor de zoveelste keer bevestigd. Het register en een landelijke officier zijn betrekkelijke simpele zaken die zo ingesteld kunnen worden”, aldus Jan Lely, senior beleidsadviseur Georganiseerde Criminaliteit.

Internet

Een zwakke plek in de kunsthandel is internet, via veilingsites als eBay. Ook dat krijgt aandacht van Justitie, belooft Lely. ,,De cybercrime is een onderdeel van het Programma Versterking aanpak georganiseerde misdaad. Daaronder valt ook zeker de kunstverkoop via internet.”

In de Nederlandse kunsthandel wordt jaarlijks tussen de 500 en 700 miljoen euro omgezet. Het aantal instellingen ligt tussen de 4000 en 6500. De structuur van de sector vormt een belemmering voor eenvoudig financieel gewin. Buitenstaanders dringen niet gemakkelijk binnen. De grote waarde van individuele objecten trekt criminelen aan. De beveiliging van bepaalde objecten laat soms te wensen over, zoals bij kerken en monumenten. Maar ook bij kunst in particulier bezit, zoals in de tuin geplaatste beelden.

De toplaag in de kunstsector blijft voor kunstdieven het interessantst, stelt Bieleman van Intraval. „Omdat het om behoorlijke bedragen gaat. Die sector is echter heel transparant en daardoor inzichtelijker. Voor de middenmoot en de onderste laag geldt dat minder, maar dan gaat het om goedkopere kunst.”

Een marktprijs voor een kunstvoorwerp bepalen is vanwege de immateriële waarde lastig. Sterk fluctuerende prijzen wekken niet snel argwaan. Het blijkt dat handelaren weinig melding doen van ongebruikelijk transacties. „Verondersteld wordt dat het manipuleren met de marktwaarde het witwassen van zwart geld mogelijk moet maken”, aldus Intraval.

Een van de opmerkelijkste geluiden uit het onderzochte veld, vond Bieleman, is hoe vér verzamelaars gaan om hun objecten te krijgen. „De honger naar een uniek object drijft een verzamelaar sneller over zijn eigen grens. Er wordt gewoonweg makkelijker geaccepteerd dat iets niet legaal wordt verkregen. Voor handelaars is dat een dilemma: sterk in de schoenen blijven staan of veel geld verdienen.”

http://www.nrc.nl/kunst/article829099.ece/Kunstsector_behoorlijk_kwetsbaar_voor_roof_en_heling