Water kan veel beschadigen in een museum

Water kan veel beschadigen in een museum

door Ondine van der Vleuten

Woensdag 24 oktober 2007 - Het Armando Museum in Amersfoort had geen sprinklers, die in geval van brand water sproeien. Het vuur verwoestte voor miljoenen aan kunstwerken. Ook in het Zeeuws Museum zijn geen sprinklers geïnstalleerd.

Sprinklers? Nee, die zijn er in het Zeeuws Museum niet”, zegt conservator Hesther van den Donk. Het is de bedoeling dat ze alleen bij brand water sproeien, maar sprinklers staan erom bekend dat ze soms per ongeluk afgaan. En als er wel vuur is, besproeien ze vaak een gebied dat veel ruimer is dan waar direct gevaar dreigt. “Het water kan zo veel beschadigen, dat wij het middel erger vinden dan de kwaal.”.Toen Van den Donk nog maar net bij het museum werkte, zijn er wel eens schilderijen ten prooi gevallen aan het vuur, herinnert ze zich. “Het ging om werken die wij in bruikleen gegeven hadden aan de provincie. Die had ze in een pand in de Wagenaarstraat hangen. Op een avond ontstond brand in een prullenbak. Die schilderijen zijn verloren gegaan, maar gelukkig waren ze niet zo waardevol.”

Als hoofd ‘collectiehulpverlening’ is ze nauw betrokken bij de plannen die zijn opgesteld om calamiteiten het hoofd te bieden. Op allerlei plaatsen in het pand hangen de calamiteitenwijzers van het Instituut Collectie Nederland. “Daarin staat precies welke stappen je moet nemen bij bijvoorbeeld diefstal, wateroverlast of brand. Daarnaast hebben we ons eigen calamiteitenplan.”

De conservator hoeft niet lang na te denken over de vraag, wat in dat geval het eerst gered zou moeten worden. “De wandtapijten. Onze serie is extra waardevol omdat het nog de enige is die een zeeslag afbeeldt. Ooit hing er nog een serie in het House of Lords in Engeland, maar die is in de negentiende eeuw verwoest bij een brand.”

Door het hele museum heen hangen topstukken die bij een eventuele brand hoog op het prioriteitenlijstje staan. Er is een lijst met absolute toppers - maar die geeft Van den Donk uit veiligheidheidsoverwegingen niet prijs. “De waarde is niet altijd een kwestie van geld. Het gaat ook om de vervangbaarheid en het historisch belang van een voorwerp.”

Een jaar of negen geleden liep de conservator door de voormalige koninklijke slaapvertrekken, toen ze een brandlucht rook. “Bij laswerkzaamheden aan het dak bleek een vonk op het houten tongewelf te zijn gevallen. Dat dak is nog steeds het zwakke punt van dit gebouw.”

Alle musea op Walcheren zitten in het Netwerk Veiligheidszorg Walcheren, een initiatief van de Stichting Cultureel Erfgoed Zeeland (Scez). “Ton Cremers, een specialist op het gebied van beveiliging en calamiteitenplannen, heeft iedereen bezocht. Bij ons heeft hij bij de verbouwing geadviseerd: overal zijn brandwerende deuren die de brand als het ware kunnen insluiten en bij de inrichting zijn brandwerende materialen gebruikt. Verder hebben alle medewerkers een cursus kleine blusmiddelen gehad.”

Mocht er onverhoopt brand uitbreken, dan kan Van den Donk terugvallen op draaiboeken die overal klaarliggen. “Het eerste contact is met de brandweer, want die kan de situatie en de vluchtwegen het beste inschatten. Onze eerste zorg is altijd het publiek, want mensen zijn waardevoller dan welk topstuk ook. Daarna volgt evacuatie van de collectie, voor zover mogelijk aan de hand van prioriteitenlijstjes. Vrijwilligers worden opgeroepen, noodbehuizing geregeld bij het Zeeuws Archief en de Zeeuwse Bibliotheek, transportbedrijven gebeld voor het vervoer. Je instrueert het evacuatieteam, zorgt voor gereedschap en materialen, sleutels voor de vitrines en schilderijen en alarmeert Documentenwacht, restauratoren en andere instellingen die de voorwerpen kunnen ‘beredderen’ en stabiliseren.”

Het is de bedoeling dat alle deelnemers aan het Netwerk binnenkort een oefening collectiehulpverlening houden, vertelt Van den Donk. “En dan moeten we eens kijken waar je tegenaan loopt als je daadwerkelijk gaat evacueren.”